Flexibiliteit
Artikel 7 van 24 · Flexibiliteit en demand responseOnbalansmarkt uitleg voor bedrijven
Direct antwoord
De onbalansmarkt is het systeem waarmee netbeheerder TenneT vraag en aanbod van elektriciteit per kwartier in balans houdt. Elk kwartier is een afrekenperiode: partijen die meer of minder verbruiken of leveren dan gepland, veroorzaken onbalans. TenneT lost die op met balanceringsreserves en verrekent de afwijking tegen de onbalansprijs van dat kwartier.
- Heldere definitie
- Datagedreven beoordeling
- Risico's en kansen zichtbaar
- Praktische vervolgstappen
Onbalansmarkt uitleg: losse informatie versus Energy Intelligence
Het Nederlandse elektriciteitsnet moet elk moment exact in balans zijn, want stroom is niet in het net zelf op te slaan. Toch wijkt de werkelijkheid altijd af van de planning: de wind valt weg, een installatie stopt onverwacht, of het verbruik loopt anders dan voorspeld. TenneT vangt die afwijkingen op en verrekent ze via de onbalansmarkt. Dit speelt voor iedere partij met een grootverbruikaansluiting, en zeker voor bedrijven met flexibel verbruik, opwek of batterijen die willen sturen op het prijssignaal.
- Elektriciteit is niet op te slaan in het net, dus vraag en aanbod moeten elk moment gelijk zijn; TenneT rekent per kwartier van 15 minuten af, de imbalance settlement period.
- TenneT herstelt de balans via balanceringsreserves (FCR, aFRR en mFRR), geactiveerd volgens een biedladder van goedkoop naar duur; de duurste ingezette bieding bepaalt de onbalansprijs.
- Wie afwijkt van zijn planning betaalt of ontvangt de onbalansprijs; sturen op die prijs biedt kansen, maar de prijs is volatiel en vergt realtime sturing.
Inzicht
Traditionele aanpak
Informatie staat verspreid over portalen, documenten, facturen of losse spreadsheets.
Moderne aanpak
Data, context en interpretatie worden samengebracht in een duidelijk beslisbeeld.
Besluitvorming
Traditionele aanpak
Keuzes worden gemaakt op basis van gemiddelden, aannames of incidentele analyses.
Moderne aanpak
Scenario's, KPI's en actuele meetdata maken de afweging concreter en herhaalbaar.
Opvolging
Traditionele aanpak
Acties blijven vaak vrijblijvend of verdwijnen in losse rapportages.
Moderne aanpak
Vervolgacties, monitoring en rapportage worden gekoppeld aan dezelfde energiedata.
Wat is de onbalansmarkt precies?
De onbalansmarkt is geen plek waar u zelf iets koopt, maar de manier waarop TenneT afwijkingen van de landelijke energiebalans afrekent. Elke marktpartij met een aansluiting valt onder een balansverantwoordelijke partij, kortweg BRP. Die dient vooraf een planning in, het energieprogramma, en is financieel verantwoordelijk voor afwijkingen in zijn portefeuille. De dag wordt opgeknipt in afrekenperioden van 15 minuten, de imbalance settlement period of ISP. Verbruikt of levert een partij in een kwartier meer of minder dan gepland, dan ontstaat onbalans. TenneT telt alle afwijkingen samen tot de landelijke onbalans en herstelt die, waarna elke veroorzaker per kwartier wordt afgerekend tegen de onbalansprijs.
- Elke aangeslotene valt onder een balansverantwoordelijke partij (BRP) die vooraf een planning indient.
- De afrekenperiode is een kwartier van 15 minuten, de imbalance settlement period.
- Onbalans ontstaat als het werkelijke verbruik of de levering afwijkt van de ingediende planning.
- TenneT verrekent per kwartier tegen de onbalansprijs van dat kwartier.
Hoe wordt onbalans geregeld?
Om de balans te herstellen koopt TenneT vooraf balanceringsreserves in bij marktpartijen die daarvoor flexibel vermogen aanbieden, de balancing service providers. Er zijn drie soorten reserve. FCR reageert automatisch en direct op de netfrequentie. aFRR wordt automatisch door TenneT aangestuurd om de frequentie te herstellen. mFRR zet een operator in de regelkamer handmatig in bij grotere of langere afwijkingen. De biedingen staan gerangschikt in een biedladder, ook wel merit order, van de goedkoopste naar de duurste. TenneT activeert steeds eerst de goedkoopste bieding die nodig is. De prijs van de duurste ingezette bieding bepaalt vervolgens de onbalansprijs voor dat kwartier. Zo betaalt of ontvangt iedere veroorzaker dezelfde marktprijs.
- TenneT koopt balanceringsreserves in bij aanbieders van flexibel vermogen (balancing service providers).
- De drie reserveproducten zijn FCR (automatisch op frequentie), aFRR (automatisch aangestuurd) en mFRR (handmatig).
- Biedingen staan in een biedladder van goedkoop naar duur; de goedkoopste die nodig is, gaat eerst aan.
- De duurste ingezette bieding bepaalt de onbalansprijs van het kwartier.
Waarom kijken bedrijven ernaar, en wat zijn de grenzen?
Bedrijven met flexibiliteit kijken naar de onbalansmarkt omdat het prijssignaal per kwartier kansen biedt. Wie verbruik of levering kan verschuiven naar kwartieren met een gunstige onbalansprijs, kan de landelijke balans helpen herstellen en daar waarde uit halen. Een batterij, een warmtepomp of een verplaatsbaar productieproces zijn hiervoor geschikt. Er zijn wel harde grenzen. De onbalansprijs is volatiel en pas achteraf definitief bekend, dus sturen erop is nooit zonder risico. Het vergt betrouwbare realtime sturing en meting, want een kwartier duurt maar 15 minuten. En wie de verkeerde kant op stuurt of niet levert, betaalt juist. Bewuste onbalans zonder goede sturing wordt daarmee snel een kostenpost in plaats van een opbrengst.
- Het prijssignaal per kwartier beloont het verschuiven van verbruik of levering naar gunstige momenten.
- Geschikt voor flexibele bronnen zoals batterijen, warmtepompen en verplaatsbare processen.
- De onbalansprijs is volatiel en pas achteraf definitief; sturen erop houdt altijd risico in.
- Het vergt realtime sturing en meting binnen het kwartier van 15 minuten.
Zien wat dit met uw eigen data oplevert?
In een vrijblijvend gesprek kijkt een specialist met u mee naar uw meters, locaties en energievragen. Reactie binnen één werkdag.
Zoeken in de kennisbank
Vind het antwoord op uw vraag.
Zoek op de woorden die u zelf gebruikt. Afkortingen en spellingvarianten worden herkend, dus EMS vindt ook de artikelen over energiemanagementsystemen.
Onderwerp
